"ساختار سپید تنهایی"

نقدی بر مجموعه‌شعر «از قصه تا هنوز» سروده‌ی پروین عابدی

شیوا فرازمند
(شاعر و منتقد)

مجموعه‌ی شعر:

وقتی تو هستی، من آسمانم

 12/11/1389

 

"از قصه تا هنوز" عنوان کتاب شعری‌ست از پروین عابدی که شامل شعرهای سروده شده‌ی این شاعر در سال‌های 74 و 75 است.

        مجموعه‌ای که شعرهای سپیید آن مربوط به سال‌های دوراست طبیعتاً نمی‌تواند بیان‌کننده‌ی وضعیت شعری امروز شاعر باشد. چه بسا شاعر در این مدت به پیشرفت‌های قابل توجه‌ای رسیده‌است که شعر امروزش را هم‌پای شعر شاعران مطرح کرده‌باشد و یا بالعکس. بنابراین هرچه که در این کتاب است مربوط به خود آن شعرهاست و حرکت شاعر را دنبال نمی‌کند. در این مجموعه شعرهایی عمدتاً کوتاه و چند شعر بلند را می‌خوانیم.

آنچه که از همان اول خود را نشان می‌دهد کوتاهی در سپیدنویسی اشعار است. شاید بتوان گفت شاعر در بیان احساس خود، تنها به نوشتن آن اکتفا کرده‌است و مخاطب، خودش باید بتواند ارتباط‌ها و علائم نگارشی و سپیدنویسی آن را حدس بزند و در ذهن خود ایجاد کند.

شعرها با جابه‌جایی‌های نحوی و حذف افعال و برخی قرینه‌سازی‌ها و تکرار همراه هستند. حذف افعال در برخی جاها بدون قرینه (لفظی یا معنایی) انجام شده و کمی به شعر و خوانش آن آسیب زده است:

 

        آسمان خیس خواهد شد      

        و ما را تر

 

        دیوارها/ ص 11

 

کوه را شخم می‌زنیم

و هراس جاده را صاف

 

پل/ ص 13

 

      ایماژهای خوبی در مجموعه دیده می‌شود و زبان، همراه این فرآیند خوبی اتفاق افتاده‌است. بافت کلام در برخی شعرها به سمت تکرار و تأکید رفته‌است و بیانگر تأکید خود شاعر به آن حال و هواست.

 

شاید گم شده‌ام

شاید گم شده‌ام

اما،

کسی به دنبالم نمی‌گردد

حتا رنگ‌ها

 

رنگ‌ها / صص 36 و 37

 

       نگاه شاعر در اشعارش بیشتر پیرامون تنهایی‌ست و این تنهایی را با بیانی مستقیم در شعر آورده و ابایی از بیان آگاهانه‌اش ندارد. در بسیاری از شعرها کلمات "تنها و تنهایی" بیشترین بار احساسی را دارند و مخاطب را وارد تنهایی شاعر می‌کنند. این موتیف در مجموعه، مخاطب را به کنه نیاز احساسی شاعر می‌رساند.

 

حس خواهد کرد وجودم کسی را

که در تنهایی‌ام

آفتابی می‌شود لحظه به لحظه

 

سماجت / صصص67 و 68 و 69

 

 

در روح تنهایی گردشی‌ست

عشقی

و بازی

اگر

حس‌اش کردی ترک‌اش نخواهی‌کرد

 

تنهایی / ص72

 

 

ارسال مثل در برخی شعرها در جایگاه خوبی قرار گرفته‌ و بیان مفهوم مورد نظر شاعر را راحت‌تر کرده است.تمثیل‌ها و تلمیح‌ها در لابلای اشعار نشان دهنده‌ی آگاهی شاعر به لزوم  وجود پارامترهای فرهنگی در اشعار برای نزدیک شدن به فرهنگ عمومی جامعه است.

 

به شدت به سرم می‌زند

از دیوار صاف بالا ‌روم

تا از همان نقطه

در آب بریزم تمام پته‌هایشان را

 

شتاب / صص 50 و 51

 

همین‌جا برزخ است

چه شگفت

خروس‌های بی‌محل!

 

خروس بی‌محل / ص 40

 

فاصله‌ی روانشناختی و هنرمندانه‌ی اشعار، خوب مراعات شده و باعث نزدیک شدن احساس شاعر به مخاطب و بالعکس می‌شود. آن‌گونه که خواننده‌ی اشعار بتواند هنر بودن شعر را حس کند و در کنار آن تعاریف حقیقی خویش را نیز ببیند. مناظرات شاعر اکثراً با خود است و "من"های اشعار در کنار"تنهایی" نمود گسترده‌ای دارند.

ساختار اشعار همراه با بافت آن‌ها در بسیاری از شعرهای این مجموعه موفق هستند هرچند گاه در نظم جملات، کوتاهی‌های دیده می‌شود که در بخش اول نوشته هم به آن اشاره کرده‌ام.

چون همان‌گونه که می‌دانیم تغییر در ساختارنحوی می‌تواند بر مفهوم اثر بگذارد  و آن را تغییر بدهد.

مجموعه‌ی "از قصه تا هنوز"  توسط نشر فراگاه و در 80 صفحه در سال 1388 منتشر شده‌است.


با آرزوی موفقیت برای پروین عابدی گرامی...